کلیات

ماده 1

کارگاه محلی است که کارگر به درخواست کارفرما یا نماینده او در آنجا کار‌ می‌کند.

تبصره 1 ماده 1

کلیه واحدهای یک نفره (خویش فرما) نیز مشمول این ‌‌‌آیین‌نامه خواهند بود.

تبصره 2 ماده 1

مجموعه کارگاه‌هایی که در مجاورت یکدیگر وتحت پوشش یک مدیریت واحد قرار دارند مجتمع کارگاهی نامیده‌ می‌شوند و در این صورت آنچه به عنوان ‌تاسیسات بهداشتی کارگاهی و ‌تاسیسات بهداشت عمومی کارگاه در این ‌‌‌آیین‌نامه آمده است‌ می‌توانند مناسب با استانداردهای ارائه شده به طور مشترک در محل‌های واحدی ایجاد گردند.

تبصره 3 ماده 1

از نظر اجرای این دستورالعمل احتیاجات بهداشتی کارگاه بر دو دسته ‌تاسیسات بهداشتی کارگاهی و تسهیلات بهداشتی کارگاه‌‌ها به شرح ذیل تعریف‌ می‌گردند:

الف- ‌تاسیسات بهداشتی کارگاه: شامل ساختمان و ‌تاسیسات کارگاهی است که در ارتباط با ‌‌تامین شرایط بهداشتی محیط کار مطرح‌ می‌باشند از قبیل: ساختمان کارگاه، سیستم روشنائی، تهویه، آب، فاضلاب و زباله.

ب- تسهیلات بهداشتی کارگاه شامل کلیه تسهیلات جنبی کارگاه است که برای حفظ سلامت شاغلین و افراد وابسته به آنان در کارگاه موجود و یا دایر‌ می‌گردد، از قبیل آشپزخانه، محل غذا خوری، انبار مواد غذائی، سردخانه، حمام، رختکن، تسهیلات شستشوی البسه کارگران، دستشویی، آبخوری، توالت، اتاق استراحت زنان، مهد کودک و شیرخوارگاه، نمازخانه و تسهیلات مربوط به ارائه خدمات بهداشتی درمانی درکارگاه، تسهیلات مربوط به ایاب وذهاب کارگران‌ می‌باشد.

ماده 2

 به استناد بند 2 ماده 1 قانون وظائف وتشکیلات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و مواد85، 156، وتبصره1 ماده 96 قانون کار رعایت شرایط وضوابط مندرج در این دستورالعمل در کلیه کارگاه‌های کشور و برای کلیه کارفرمایان، کارگران و کارآموزان الزامی است و کارشناسان بهداشت حرفه‌‌‌‌ای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ناظر به اجرای صحیح آن‌ می‌باشند.

تبصره ماده 2

 اظهار نظر در مواردی از قبیل مطلوب، نامطلوب، مناسب، نامناسب، کافی، ناکافی و… بعهده کارشناش بهداشت حرفه‌‌‌‌ای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خواهد بود.

تاسیسات بهداشتی کارگاه

ماده 3

ساختمان کارگاه باید متناسب باوضع آب وهوای محل ساخته شده باشد.

ماده 4

ارتفاع کارگاه نباید از سه متر کمتر باشد برای هر کارگر در کارگاه باید حداقل سه متر مربع سطح منظورگردد وسطح اشغال شده به وسیله ماشین‌آلات یا ابزار و اثاثیه مربوط به کار و فاصله آنها از هم و مسیر عبور و مرور وسائل نقلیه جزو سطح مزبور محسوب‌‌ نمی‌شود.

ماده 5

دیوارها و سقف کارگاه طوری ساخته شود که از نفوذ عوامل زیان‌‌‌آور از قبیل گرما، رطوبت، سرما، صدا و غیره به داخل کارگاه و بالعکس جلوگیری کند.

ماده 6

کف کارگاه باید هموار، بدون حفره و شکاف بوده و لغزنده نباشد و در صورت لزوم قابل شستشو باشد و دارای شیب مناسب به طرف کفشوی باشد.

ماده 7

دیوارها باید صاف، بدون ترک خوردگی و به رنگ روشن ومتناسب باشد.

ماده 8

در کارگاه‌هایی که با مواد شیمیائی و یا مواد غذائی سروکار دارند و یا طبیعت کار طوری است که باعث آلودگی و روغنی شدن دیوارها‌ می‌شود، دیوارها باید صاف و قابل شستشو باشند.

ماده 9

 در کارگاه باید به تناسب وسعت محل، نوع کار و شرایط اقلیمی به اندازه کافی درب و پنجره برای ورود نور و هوا موجود باشد.

ماده 10

شیشه درب و پنجره باید بدون شکستگی بوده و همیشه تمیز باشند.

ماده 11

درب و پنجره‌‌ها باید مجهز به توری بوده و درب‌‌ها دارای فنر یا درب بند پنوماتیک باشند.

ماده 12

انباشتن کالا در جلو پنجره ممنوع‌ می‌باشد.

ماده 13

مساحت پنجره باید متناسب با مساحت کف کارگاه و نوع کار باشد.

ماده 14

در کارگاه بایستی روشنائی کافی (طبیعی یا مصنوعی) متناسب با نوع کار و محل ‌‌تامین شود.

ماده 15

منابع روشنائی مصنوعی باید همواره سالم و تمیز باشند.

ماده 16

هوای کارگاه‌های بدون آلودگی باید متناسب با فصل و جمعیت شاغل تهویه گردد.

ماده 17

در کارگاه‌هایی که آلودگی ناشی از کار وجود دارد‌ می‌بایست تهویه به گونه‌‌‌‌ای صورت گیرد که تراکم آن مطابق با حد تماس شغلی باشد.

ماده 18

وسائل سرمایشی و گرمایشی کارگاه باید دما و رطوبت محیط کار را مطابق با حد مواجهه مجاز ‌‌تامین نمایند.

ماده 19

کلیه کارگاه‌‌ها به تناسب کار و تولید خود باید دارای انبار مناسب باشند.

تسهیلات بهداشتی کارگاه- آشپزخانه

ماده 20

 در کارگاه‌هایی که زمان صرف غذا بر ساعات کار منطبق باشد باید دارای آشپزخانه با شرایط و ضوابط ذیل باشند:

‌‌تبصره- کارگاه‌هایی که دارای آشپزخانه نیستند و یا غذا در محل دیگری تهیه و طبخ‌ می‌گردد موظفند جهت گرم کردن و آماده سازی و توزیع غذا امکانات لازم مطابق با شرایط و ضوابط بهداشتی در این دستورالعمل را فراهم نمایند.

1. موقعیت آشزخانه باید طوری باشد که از مکانهای آلوده دور بوده و مجاور سالن غذاخوری باشد و وسایل و شرایط پخت باید به گونه‌‌‌‌ای باشد که برای قسمت‌های مجاور آن مزاحمتی ایجاد ننماید.
2. فضای آشپزخانه باید متناسب با تعداد کارگران آشپزخانه وحجم کار باشد تا کار تهیه و طبخ غذا به راحتی انجام گیرد.
3. سقف آشپزخانه باید به رنگ روشن و بدون ترک خوردگی باشد.
4. دیوارهای آشپزخانه تا زیر سقف کاشی، بدون ترک خوردگی باشد.
5. کف آشپزخانه بدون ترک خوردگی، صاف، هموار، قابل شستشو و از نوع موزائیک، سنگ و امثالهم بوده و لغزنده نباشد و دارای شیب مناسب به طرف کفشوی باشد.
6. آشپزخانه باید دارای تهویه مناسب باشد و بر روی اجاق‌ها و منابع آلوده‌‌‌کننده، هود مناسب نصب شود.
7. آشپزخانه باید دارای وسایل سرمایشی و گرمایشی مناسب، متناسب با فصل باشد.
8. آشپزخانه باید دارای امکانات جنبی نظیر: انبار مواد غذایی، سرویس‌های بهداشتی اختصاصی (حمام، توالت، دستشویی، رختکن) مطابق با موازین بهداشتی باشد.
9. آشپزخانه کارگاه‌هایی که نیاز به نگهداری مواد غذایی فاسد شدنی دارند باید دارای یخچال، فریزر و یا سردخانه متناسب با حجم کاری و منطبق با شرایط و ضوابط بهداشتی باشد.
10. محل شستشو و نگهداری ظروف باید درمجاورت محل پخت غذا و در عین حال مجزا و مستقل از آنها باشند به طوری که ظروف از یک درب یا دریچه به این محل وارد و ظروف تمیز از مسیرهای جداگانه وارد آشپزخانه و محل غذاخوری شود.
11. ظرف‌شویی باید دارای شیر آب گرم و سرد مشترک و شستشو با مواد پاک‌‌‌کننده و آب کشی با آب گرم و سرد انجام گیرد.
12. ظروف باید بدون ترک خوردگی، بدو.ن لب پریدگی بوده و از جنس زنگ نزن باشد، کلیه لیوان واستکان‌های مورد استفاده ترجیحا از جنس شیشه‌‌‌‌ای یا استیل زنگ نزن باشد.
13. استفاده از ظروفی که ازطرف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی غیرمجاز شناخته شود ممنوع است.
14. استفاده از ظروف چوبی، ترک خورده و ظروف با آلیاژ سربی در آشپزخانه ممنوع‌ می‌باشد.
15. استفاده از قندان، نمکدان و مشابه آنها بدون سرپوش ممنوع است.
16. ابزار و وسایلی که برای پوست کندن، مخلوط کردن، خردکردن مواد غذایی به کاربرده‌ می‌شود نباید درز وشکاف داشته باشد تا مواد در آنها جمع نشود و فاسد نگردند و همچنین باید این وسایل به آسانی قابل جداشدن از هم باشند تا بعد از اتمام کار شستشو و خشک شوند و فقط هنگام استفاده، مجدداً سوار شوند.
17. پیشخوان، جاظرفی، کمدها، قفسه‌ها، گنجه‌‌ها باید قابل شستشو بوده و کف آنها حداقل 20 سانتی متر از سطح زمین فاصله داشته باشد و از دسترس بند پایان و جوندگان به دور باشند.
18. نصب حشره‌کش برقی در آشپزخانه و محل غذاخوری الزامی است.
19. سطوح و میزهای کار باید صاف و به راحتی قابل شستشو باشد.
20. میزی که برای آماده سازی غذا مورد استفاده قرار‌ می‌گیرند باید روکش مناسب، قابل شستشو و عفونی و زنگ نزن باشند.
21. کف آشپزخانه باید پس ازهر پخت وپز با محلول‌های ضد عفونی‌‌‌کننده شستشو گردد.
22. آشپزخانه باید دارای روشنایی کافی باشد و شیشه پنجره‌‌ها و درب‌های آن مرتباً تمیز نگهداری شوند.
23. کلیه پنجره‌‌ها و درب‌ها باید مجهز به فنر یا درب بند پنوماتیک باشند.
24. کیفیت آب مصرفی در آشپزخانه باید مورد ‌‌‌تایید مقامات بهداشتی باشد.
25. آشپزخانه باید دارای سیستم جمع‌آوری و دفع بهداشتی فاضلاب باشد.
26. آشپزخانه باید دارای زباله‌دان به تعداد و حجم مناسب باشد و دارای درب، قابل شستشو و از جنس زنگ نزن باشند به طوری که زباله‌‌ها به طریق بهداشتی جمع‌آوری و دفع گردند.
27. کارگران آشپزخانه باید قبل از شروع به کار استحمام نمایند.
28. هر کارگر آشپزخانه باید برای البسه و وسایل نظافت واستحمام خود در بیرون از محوطه پخت و پز قفسه داشته باشد.
29. کارگران باید درهنگام کار ملبس به روپوش سفید، کلاه سفید و پیشبند باشند.
30. لباس کار و وسایل نظافت و استحمام باید به تعداد و مقدار کافی در اختیار کارگر آشپزخانه قرار گیرد.
31. لباس کارگرانی که با مواد غذایی سر و کار دارند به طور اختصاصی و مجزا از لباس سایر کارگران و خارج از محوطه آشپزخانه و محل غذا خوری باید شستشو گردد.
32. کارگران موظفند بعد از توالت و قبل از شروع به کار دستهای خود را با آب و صابون بشویند.
33. کلیه کارگرانی که به تهیه، پخت و توزیع مواد غذایی سرو کار دارند باید دارای کارت بهداشتی مطابق با ضوابط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بوده و در محل کار نگهداری شود.
34. کارگران آشپزخانه باید رعایت بهداشت فردی را نموده، ناخن‌‌ها و موهای آنان کوتاه وتمیز باشد.
35. در موقع طبخ غذا دستگاه سوخت ونوع مواد سوختی به گونه‌‌‌‌ای باشد که احتراق به طور کامل صورت گیرد و باعث آلودگی هوا نگردد.
36. جعبه کمک‌های اولیه با حداقل داروهای مورد لزوم (چسب، تنسوپلاست، قیچی، پنس، گاز استربل بسته‌‌‌‌‌‌‌‌بندی شده، یک ماده ضدعفونی‌‌‌کننده) تهیه و در محل مناسب نگهداری شود.
37. در صورت استفاده از قالب‌های یخ، باید قبل از مصرف با آب تمیز شستشو داد.

ماده 21

کارفرما موظف است جهت آموزش موازین بهداشتی بهداشت کارگرانی که با مواد غذایی سرو کار دارند، هماهنگی‌‌ها و امکانات لازم را فراهم نمایند.

ماده 22

هرگونه پخت و پز و توزیع غذا در غیر از محل تعیین شده ممنوع‌ می‌باشد.

ماده 23

استعمال دخانیات برای کلیه کارکنان آشپزخانه در حین کار در محل آشپزخانه ممنوع‌ می‌باشد.

تسهیلات بهداشتی کارگاه- محل غذاخوری

ماده 24

کارگاه‌هایی که ساعات کار آنها با زمان صرف غذا منطبق باشد باید دارای محلی مستقل جهت غذاخوری مطابق با شرایط و ضوابط ذیل باشند:

1. وسعت محل غذاخوری باید متناسب با تعداد کارکنان باشد.
2. در محل غذاخوری باید بهداشت تعداد کافی میز و صندلی برای کارگرانی که در یک موقع غذا‌ می‌خورند وجود داشته باشد.
3. سقف محل غذاخوری باید صاف، بدون ترک خوردگی و به رنگ روشن باشد.
4. دیوارها بایستی مقاوم، صاف، بهداشت رنگ روشن و قابل شستشو باشد.
5. کف محل غذاخوری باید قابل شستشو و دارای شیب مناسب به سمت کفشوی باشد و لغزنده نباشد.
6. میزها و صندلی‌‌ها باید از جنس مقاوم، قابل شستشو، بدون ترک خوردگی و درز باشند.
7. زباله‌دان‌های درب‌‌دار به تعداد کافی و در محل‌های مناسب قرار داده شوند.
8. محل غذا خوری باید دارای تهویه مناسب مجهز به وسایل گرمایشی و سرمایشی، متناسب با فصل باشد.
9. محل غذاخوری باید دارای روشنایی کافی باشد و منابع روشنایی، پاکیزه و تمیز نگهداری شوند.
10. در مسیر ورود کارکنان به محل غذاخوری به تعداد کافی دستشویی مجهز بهداشت آب گرم، سرد و صابون تهیه و امکانات لازم جهت خشک کردن دست و صورت فراهم گردد.
11. کارگرانی که با مواد سمی و عفونت زا سرو کار دارند باید قبل از ورود به محل غذاخوری لباس کار خود را تعویض نمایند.
12. درب و پنجره‌های محل غذاخوری مجهز به توری باشد و درب‌های محل غذاخوری مجهز به فنریا درب بند پنوماتیک باشند

تسهیلات بهداشتی کارگاه- انبار مواد غذایی

ماده 25

شرایط و ضوابط بهداشتی انبار مواد غذایی بهداشت شرح ذیل‌ می‌باشد:

1. انبار مواد غذایی باید در محل مناسب احداث شود.
2. سطح و فضای انبار باید متناسب با نوع و میزان مواد مورد ذخیره باشد.
3. انبار باید دارای قفسه‌‌‌‌‌‌‌‌بندی مناسب بوده و مواد طوری چیده شوند که خطر سقوط نداشته باشند و مزاحمتی برای عبور و مرور افراد ایجاد ننماید.
4. دیوارها و سقف وکف انبار باید از مصالح مقاوم ساخته شده باشند و صاف، بدون ترک خوردگی و قابل نظافت باشند.
5. دیوارهای جانبی انبار از سطح زمین به ارتفاع 80 سانتی متر از بتون و مصالح مقاوم ساخته شوند تا مانع ورود جوندگان به داخل انبار گردند.
6. کلیه درب‌‌ها وپنجره‌های انبار باید سالم، قابل شستشو و مجهز به توری زنگ نزن باشند.
7. درب‌های انبار نبایستی از کف زمین فاصله داشته باشند. پایین درب بایستی به ارتفاع 20 الی 30 سانتی متر با ورق آلومینیوم مجهز گردد تا از نفوذ حیوانات موذی جلوگیری گردد.
8. درجه حرارت انبار بایستی مرتباً کنترل گردیده به طوری که در تمام فصول سال متناسب با نوع مواد مورد ذخیره بوده و از تابش مستقیم نور خورشید بر روی مواد غذایی جلوگیری گردد.
9. مواد غذایی فاسد نشدنی باید در ظروف مناسب ودرب داربه ارتفاع 15 تا 20 سانتی متر از کف انبار روی پالت‌‌ها نگهداری گردند.
10. کارگرانی که در انبار فعالیت‌ می‌کنند باید مجهز به وسایل فردی مناسب بوده و کارت بهداشتی داشته باشند.
11. از انبار نمودن ظروف خالی و وسایل اسقاطی در داخل انبار باید احتراز شود.
12. نظافت و گندزدایی انبار باید به طور منظم صورت گیرد.
13. ورود افراد متفرقه به انبار مواد غذایی ممنوع‌ می‌باشد.

ماده 26

 در کارگاه‌هایی که پخت وپز انجام می‌شود و یا مجبور به ذخیره مواد غذایی فاسدشدنی هستند باید یخچال یا سردخانه مطابق با شرایط ذیل وجود داشته باشد:

1. یخچال یا سردخانه باید مجهز به دماسنج سالم بوده و درجه حرارت آنها به طور منظم و مرتب کنترل گردد.
2. نظافت و شستشوی داخل یخچال و سردخانه باید مرتباً انجام گیرد.
3. به منظور جلوگیری از احتمال فساد بر اثر قطع برق باید سردخانه مجهز به برق اضطراری باشد وسیستم برق آن ایمن باشد.
4. لاشه‌های گوشت باید از چنگک آویزان گردد.
5. از قراردادن مواد غذایی به طور مستقیم و بدون داشتن ظرف مناسب در داخل یخچال و سردخانه جلوگیری شود.
6. قبل از قرار دادن سبزیجات و میوه‌جات در یخچال باید آنها را شستشو و ضد عفونی نمود.
7. کارگران باید برای ورود به داخل سردخانه از کفش مخصوص سردخانه استفاده نمایند.
8. ورود افراد متفرقه به داخل سردخانه ممنوع‌ می‌باشد.

ماده 27

 حمام؍ دوش

در کارگاه‌هایی که که از نظر فرآیند تولید دارای آلودگی معمولی‌ می‌باشند باید به ازای هر 15 نفر کارگر یک دوش آب گرم و سرد و درکارگاه‌هایی که شاغلین آنها با سموم و مواد عفونت زا و یا مواد غذایی سروکار دارند برای یک الی 10 نفر کارگر یک دوش آب گرم و سرد و به ازای هر 10 نفر اضافی یک دوش آب گرم و سرد دیگر در نظر گرفته شود. کارگاه‌های صنفی از این قاعده مستثنی هستند.

ماده 28

در کارگاه‌هایی که علاوه بر کارگران مرد، کارگران زن نیز مشغول به کار‌ می‌باشد، باید حمام ؍ دوش جداگانه ساخته شود.

ماده 29

شرایط و ضوابط بهداشتی حمام؍ دوش به قرار ذیل است:

1. کف محل دوش‌‌ها باید مقاوم، قابل شستشو بوده و لغزنده نباشد و دارای شیب کافی به سمت کف‌شوی باشد.
2. دیوارها تا سقف کاشی، به رنگ روشن وسقف حمام باید صاف با رنگ روغنی روشن و بدون ترک خوردگی باشد.
3. مساحت کف محل دوش نباید از 90 سانتی متر در 120 سانتی متر کمتر باشد و ارتفاع دیوارهای بین دوش‌ها نباید از 2 متر کمتر باشد.
4. حمام و محل دوش باید به طور مرتب تمیز و با مواد مناسب گندزدایی گردد.
5. محوطه حمام باید دارای هواکش متناسب با فضای آن باشد.
6. حمام باید مجهز به سطل زباله درب‌‌دار و قابل شستشو باشد.
7. در صورتی که برای گرم کردن آب از منابع حرارتی غیر مرکزی استفاده‌ می‌شود این قبیل منابع حرارتی باید در خارج از محوطه حمام ودر محل مناسب قرار داشته باشد.
8. برای رعایت موازین ایمنی ضروری است در داخل حمام از لامپ ایمنی با حباب شیشه‌‌‌‌ای استفاده شود و تمام کلید‌‌ها و پریز‌های برق باید خارج از محوطه حمام قرار داده شود.
9. حمام‌‌ها باید دارای محلی مناسب به عنوان رختکن برای تعویض لباس باشند. شستشوی هر نوع البسه در حمام ممنوع‌ می‌باشد.

ماده 30

 در هر کارگاه باید اتاقی با فضای کافی، متناسب با تعداد کارگران و قفسه‌های انفرادی برای تعویض لباس شخصی آنان در نظر گرفته شود.

ماده 31

در کارگاه‌هایی که علاوه بر کارگران مرد، کارگران زن نیز مشغول به کار‌ می‌باشد باید رختکن جداگانه ساخته شود.

ماده 32

شرایط و ضوابط بهداشتی رختکن به شرح ذیل است:

1. رختکن باید با فاصله مناسب از محل کارگاه و محل دوش‌‌ها قرار گیرد.
2. هر قفسه باید به گونه‌‌‌‌ای ساخته شده باشد که دارای محل نگهداری مجزا برای لباس بیرون، وسایل حفاظت فردی و کفش ایمنی باشد. قفسه‌‌ها باید دارای سقف شیب دار، قابل شستشو و دارای کرکره ثابت ورود و خروج هوا بوده و قفل داشته باشد.
3. کف و دیوارهای اتاق رختکن باید صاف، به رنگ روشن و تمیز باشد.
4. اتاق رختکن باید دارای نور کافی بوده و به طور مناسب تهویه شود.
5. وجود وسایل خشک کن برای حوله و لباس‌های مرطوب در رختکن الزامی است.
6. سطل زباله درب‌دار قابل شستشو به تعداد کافی در رختکن باید در نظر گرفته شود.
7. محل رختکن باید به طور منظم پاکیزه و تمیز نگهداری شود.

ماده 33

کارفرما مکلف است برای ‌‌تامین بهداشت فردی کارگران به تعداد کافی صابون در محل دستشویی‌‌ها قرارداده و وسایل خشک کردن دست و صورت کارگران را ‌‌تامین نماید.

ماده 34

کارفرما مکلف است به منظور ایجاد تسهیلات جهت استحمام کارگران به مقدار کافی صابون و حوله اختصاصی در اختیار آنان قرار دهد.

ماده 35

اگر در فرآیند تولید موادی مانند آزبست، سموم، مواد عفونت زا و امثالهم استفاده‌ می‌شود در اینگونه کارگاه‌‌ها باید به تعداد کافی ماشین‌های لباسشویی جهت شستشوی البسه کارگران وجود داشته باشد.

ماده 36

تعداد توالت در کارگاه‌‌ها با توجه به تعداد شاغلین آنها به شرح ذیل تعیین‌ می‌گردد:

برای 9 تا 1 نفرشاغل                  حد اقل یک توالت

برای 24 تا 10 نفرشاغل                 حداقل 2 توالت

برای 49 تا 25 نفر شاغل                حداقل 3 توالت

برای 74 تا 50 نفر شاغل                حداقل 4 توالت

برای 100 تا 75 نفر شاغل                حداقل 5 توالت

در کارگاه‌هایی که تعداد شاغلین آنها بیش از 100 نفر است به ازای هر 30 نفر اضافی حداقل 1 توالت درنظر گرفته شود.

تبصره 1 ماده 36

در کارگاه‌های صنفی با تعداد کارکنان کمتر از 3 نفر که کارگران با 15 دقیقه پیاده روی به توالت بهداشتی دسترسی دارند، داشتن توالت در محل کارگاه ضروری نیست.

تبصره 2 ماده 36

در کارگاه‌های زیر زمینی مانند معادن، کارفرما مکلف است با درنظرگرفتن فرآیند کار، توالت بهداشتی در نزدیک‌ترین قسمت به محل کار را فراهم نماید.

ماده 37

در کارگاه‌هایی که کارگر زن مشغول به کار است با توجه به تعداد آنها توالت جداگانه ساخته شود.

ماده 38

شرایط و ضوابط بهداشتی توالت‌‌ها به شرح زیر است:

1. توالت‌‌ها باید در فاصله ومحل مناسب از ساختمان کارگاه قرار داشته باشد.
2. دیوارها تا زیر سقف کاشی، بدون ترک خوردگی، به رنگ روشن و قابل شستشو باشند
3. سقف صاف، بدون ترک خوردگی، به رنگ روشن و قابل شستشو باشد.
4. کف مقاوم، صاف، قابل شستشو و گند زدایی و ترجیحا ً از جنس موزائیک، سنگ و امثالهم باشد.
5. کاسه توالت باید به رنگ روشن، صاف، بدون ترک خوردگی و قابل شستشو و گند زدایی باشد.
6. توالت باید مجهز به سیفون باشد.
7. توالت باید دارای شتر گلو باشد.
8. حداقل عرض توالت 80 سانتی متر وحداقل طول آن 1 متر باشد.
9. توالت باید دارای شیر آب با شلنگ برداشت آب باشد.
10. توالت باید دارای تهویه مناسب و روشنایی کافی باشد.
11. کلیه پنجره‌‌ها باید مجهز به توری ضد زنگ باشند.
12. درب توالت باید مجهز به پشت بند درب باشد.
13. شستشو و ضد عفونی توالت‌‌ها باید به طور منظم انجام گیرد.
14. هر توالت باید مجهز به سطل زباله درب دار، زنگ نزن و قابل شستشو باشد.

ماده 39

 تعداد دستشویی در کارگاه‌‌ها با توجه به تعداد شاغلین آنها به شرح ذیل تعیین‌ می‌گردد:

برای 15 – 1 نفر شاغل                حداقل 1 دستشویی

برای 30 – 16 نفر شاغل                حداقل 2 دستشویی

برای 50 – 31 نفر شاغل                حداقل 3 دستشویی

برای 57 – 51 نفر شاغل                حداقل 4 دستشویی

برای 100 – 76 نفر شاغل               حداقل 5 دستشویی

در کارگاه‌هایی که تعداد کارکنان آنها بیش از 100 نفر است باید به ازای هر 25 نفر اضافی حداقل یک دستشویی به آن اضافه شود.

شرایط و ضوابط بهداشتی دستشویی‌‌ها به قرار زیر است:

1. احداث دستشویی‌‌ها با ید در مجاورت نمازخانه، محل غذاخوری و توالت و در دسترس کارگران باشد.
2. دستشویی‌‌ها باید دارای آب گرم و سرد باشند.
3. کاسه دستشویی باید به رنگ روشن، صاف و قابل شستشو باشد.
4. عرض دستشویی حداقل 60 سانتی متر وطول آن 1 متر باشد. در مواردی که دستشویی مشترک به جای دستشویی انفرادی تعبیه‌ می‌شود هر 60 سانتی متر و عرض دستشویی مشترک با یک شیر جداگانه آب گرم و سرد، معادل یک دستشویی محسوب‌ می‌شود.
5. صابون و ترجیحا صابون مایع باید در تمام اوقات در محل دستشویی وجود داشته باشد.
6. جهت خشک کردن دست وجود خشک کن الکتریکی یا حوله کاغذی ضروری است.
7. دستشویی باید بدون ترک خوردگی وقابل شستشو باشد.
8. دستشویی باید به طور مرتب شستشو و گندزدایی شود.

ماده 40

در هر کارگاه باید به ازای هر 50 کارگر یک آب سردکن وجود داشته باشد و در کارگاه‌های زیر 50 نفر وجود یک شیر آب‌خوری ضروری است. شیر آب‌خوری باید از نوع فواره‌‌‌‌ای و دارای سپر محافظ باشد تا آبی که از دهان کارگر باز‌ می‌گردد به آن نرسد و لب کارگر نیز با آن تماس پیدا نکند. آب‌خوری نباید در مجاورت توالت، دستشویی و دوش باشد و حتی‌المقدور نزدیک محل کار باشد.

تبصره ماده 40

در کارگاه‌هایی که شیر برداشت آب آشامیدنی بهداشتی وجود ندارد بایستی دارای مخازن بهداشتی آب بوده و لیوان انفرادی یا از لیوان‌های یکبار مصرف استفاده شود.

ماده 41

کارفرما مکلف است برای کارگرانی که در گرمای زیاد به مدت مدیدی کار‌ می‌کنند با ‌‌تامین مایعات لازم، آب و نمک از دست رفته بدن آنان را جبران نماید.

ماده 42

آب آشامیدنی و مصارف بهداشتی باید منطبق بر استانداردهای بهداشتی و مورد ‌‌‌تایید مراجع ذیصلاح باشد.

ماده 43

کارگاه‌هایی که از شبکه لوله‌کشی آب شهر استفاده‌‌ نمی‌نمایند باید جهت نمونه‌برداری و آزمایش‌های لازم برای اطمینان از سالم بودن آب اقدام نمایند، مضافاً در این نوع کارگاه‌‌ها استفاده از دستگاه کلر زنی برای ضد عفونی آب مصرفی به طوری که کلر باقی مانده 5؍0 – 2؍0 قسمت در میلیون باشد ضروری است.

ماده 44

در کارگاه‌هایی که از آب چاه استفاده‌ می‌نمایند، ساخت بهره برداری و لوله کشی آب باید منطبق بر ضوابط بهداشتی باشد.

ماده 45

زباله و فاضلاب اماکن عمومی کارگاهی باید طبق ضوابط بهداشتی جمع‌آوری و دفع گردد.

ماده 46

نسبت به پساب‌های صنعتی و مواد زائد صنعتی باید طبق اصول و ضوابط بهداشتی موجود عمل شود.

ماده 47

در هر کارگاه باید محلی مناسب با فضای کافی و شرایط بهداشتی برای ادای فرایض دینی کارگران وجود داشته باشد.

ماده 48

در کارگاه‌هایی که زنان مشغول به کار‌ می‌باشند اتاقی برای استراحت زنان باید درنظر گرفته شود:

تعداد مبل نیمکتی یا تختخواب که برای کارگر زن لازم است به قرار ذیل است:

تعداد کارگر زن            تعداد تختخواب

10 تا 100 نفر                        1

100 تا 250 نفر                      2

250 نفر و بیشتر                     2

به علاوه 1 تختخواب به ازای هر 250 نفر کارگر زن اضافی.

برای هر تخت سطحی برابر 6 متر مربع بایستی دراین اتاق در نظر گرفته شود.

تبصره ماده 48

در صورتی که تعداد کارگر زن از ده نفرکمتر است و اتاق مخصوص استراحت زنان در کارخانه وجود ندارد، بایستی محلی را که خلوت بوده و در محل رفت و آمد افراد نباشد برای استراحت زنان کارگر درنظر گرفته و آن را برای این منظور تجهیز نمود.

ماده 49

 در مورد کارگاه‌هایی که طبق مقررات جاری مشمول ‌تاسیس و استفاده از شیرخوارگاه و مهد کودک هستند باید از ضوابط و مقررات مربوطه تبعیت نمایند.

ماده 50

کارفرما مکلف است جهت ارائه خدمات بهداشتی و درمانی کارگر محل مناسبی مطابق با ‌‌‌آیین‌نامه‌‌ها و دستورالعمل‌های مربوطه اختصاص دهد.